فخر الدين الرازي

مقدمه 37

شرح الاشارات والتنبيهات

معرّفى نسخه‌هاى كتاب شرح « إشارات » فخر رازي با آنكه وقت زيادى را براي مطالعهء فهرست‌هاى نسخ خطّى كتابخانه‌هاى مهم دنيا به اميد پيدا كردن نسخه‌هاى خطّى بيشترى از كتاب « شرح إشارات امام فخر رازي » صرف كرديم ، ولى آنگونه كه انتظار داشتيم متناسب با اهميّت وشهرت كتاب بر نسخه‌هاى قديمى ونفيس زيادى از اين اثر اطلاع پيدا نكرديم . وتا آنجا كه ما اطلاع يافته‌ايم از اين كتاب چند نسخهء خطّى در كتابخانه‌ها موجود است كه به معرّفى آنها مىپردازيم : 1 - نسخه خطّى به شماره 689 كتابخانه آستان قدس رضوى مشهد : نسخه‌اى قديمى است به قلم عبد اللّه بن عبد الواحد جعفري كه در سال 653 ه . ق . نوشته شده است . اين نسخه ظاهرا شامل همهء بخش‌هاى منطق وفلسفه بوده كه متأسفانه بخش منطق آن وبخش طبيعيّات تا أواسط نمط دوّم مفقود شده است . بخش‌هاى باقيمانده كتاب كامل ، بدون افتادگى ، كم غلط وبا خط خوانا نوشته شده است . در حاشية آن گاهى عبارت « بلغ مقابلة » نيز ديده مىشود كه حكايت از آن دارد كه با نسخه‌اى ديگر مقابله شده است . 2 - نسخه خطّى به شماره 6262 كتابخانه أوقاف بغداد كه به گفتهء عبد اللّه الجبوري نسخه‌اى نفيس ومتقن است كه آن را نصر اللّه بن حسن بن أفضل الكامل در سال 766 ه . ق . نوشته است . ( فهرست مخطوطات عربى كتابخانهء عمومى أوقاف در بغداد ؛ از عبد اللّه الجبوري ، ج 4 ؛ ص 60 ) . امّا اخبار واصله از عراق حكايت از آن دارد كه با كمال تأسّف اين كتابخانه پس از لشگركشى وسلطهء اشغالگران آمريكائى بر سرزمين اسلامى عراق در ناامنيها وغارتگريها طعمهء حريق گشته وكتب ونسخ خطّى آن يا در آتش سوخته ويا به غارت رفته است واز سرنوشت اين نسخه اطلاعى در دست نيست . 3 - نسخه خطّى 1985 كتابخانه مركزى دانشگاه تهران به خط نسخ سده‌هاى هفتم وهشتم هجرى است ( فهرست دانشگاه تهران : ج 8 ؛ ص 594 ) . بخش منطق وطبيعيّات اين نسخه تا أوائل نمط سوّم مفقود گرديده وچند صفحه از أوائل نمط چهارم آن بازنويسى شده است . 4 - نسخه خطّى 5285 مجلس شوراى اسلامى در تهران كه احتمالا در سدهء دهم هجرى نوشته شده است ( فهرست مجلس : ج 16 ؛ ص 209 ) اين نسخه فقط شامل منطق وچند صفحه از طبيعيّات مىباشد . 5 - نسخه خطّى 1847 مجلس شوراى اسلامى كه احتمالا در سدهء يازدهم هجرى نوشته شده است ( فهرست مجلس : ج 16 ؛ ص 43 ) نسخه‌اى است كامل ، خوانا وكم غلط كه شامل همهء بخش‌هاى منطق وفلسفه مىباشد . اين نسخه در اختيار مرحوم تنكابني بوده وايشان تا پايان بخش منطق آن را مقابله كرده ودر بعضي مواضع بر آن حاشية نوشته است . در پايان بخش منطق آن اين عبارت ديده مىشود : « در